Χτίζοντας νέες γέφυρες επικοινωνίας

Είναι αλήθεια ότι αν μπορούσαμε οι άνθρωποι να επικοινωνούμε καλύτερα, αν μπορούσαμε να εκφραζόμαστε με σαφήνεια, αν αυτό που θέλουμε να πούμε, αυτό ακριβώς άκουγε ο συνομιλητής μας, οι σχέσεις μα θα ήταν πιο ουσιαστικές, πιο τρυφερές, πιο απολαυστικές. Τι λες αξίζει να τον κόπο να προσπαθήσεις να βελτιώσεις τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνείς με όσους αγαπάς; Αν ναι, ξεκίνα διαβάζοντας αυτό το άρθρο. Νομίζω ότι θα εκπλαγείς αν δεις πόσο απλό είναι. 

Σε φιλώ, 

Ράνια

 

Η Αμερικανίδα Οικογενειακή Θεραπεύτρια Virginia Satir (1989), θεωρούσε πως ο τρόπος που επικοινωνούμε είναι άμεσα συνδεδεμένος με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας (αυτοεκτίμηση), καθώς και με το περιβάλλον στο οποίο αναπτυσσόμαστε. Υποστηρίζει ότι η επικοινωνία είναι μία δεξιότητα που μαθαίνεται από την βρεφική ηλικία (όλα όσα μαθαίνουμε καθώς μεγαλώνουμε είναι αποτέλεσμα επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης) και είναι δυνατόν να αλλάξει μέσα από εξάσκηση.

Η επικοινωνία αφορά τους τρόπους με τους οποίους μεταδίδονται οι πληροφορίες μεταξύ των ατόμων και τους τρόπους με τους οποίους αυτές οι πληροφορίες χρησιμοποιούνται και ερμηνεύονται. Κάθε φορά που επικοινωνούμε με κάποιον, στέλνουμε και λαμβάνουμε κάποια πληροφορία, η οποία γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας. Πιο συγκεκριμένα, σε κάθε επικοινωνία υπάρχει ο πομπός/ομιλητής και ο δέκτης/ακροατής, όπου ο πομπός μεταφέρει ένα μήνυμα στον δέκτη, το οποίο παραλαμβάνει και προσπαθεί να το αποκωδικοποιήσει. Αφού το αποκωδικοποιήσει, δίνει ανατροφοδότηση στον πομπό σχετικά με το μήνυμα που έχει λάβει, ώστε να κατανοήσει ο πομπός αν το μήνυμα του έχει γίνει κατανοητό ή αν έχει διαστρεβλωθεί.

Κάθε φορά που οι άνθρωποι επικοινωνούμε χρησιμοποιούμε το σώμα, τις αξίες, τις προσδοκίες μας, τα αισθητήρια όργανα μας, την ομιλίας μας και τον εγκέφαλό μας. Σε κάθε επικοινωνία οι  αισθήσεις  μας  προσλαμβάνουν  πληροφορίες, τις οποίες ο εγκέφαλός μας ερμηνεύει με βάση τις προηγούμενες εμπειρίες μας  (προσπαθεί  να εξηγήσει το μήνυμα που έχει λάβει). Όταν δυο άτομα λοιπόν, επικοινωνούν, καθένα από αυτά ερμηνεύει και κάνει υποθέσεις για τον συνομιλητή του, βασιζόμενο στην πείρα και τις γνώσεις του. Οι ερμηνείες αυτές, επηρεάζουν το άτομο και του δημιουργούν συναισθήματα,  τόσο για τον εαυτό του, όσο  και για τον συνομιλητή του που ενδέχεται να επηρεάσουν και τη συμπεριφορά του απέναντι στον άλλον. Αν αυτές οι ερμηνείες και υποθέσεις δεν αποδειχτούν ότι είναι λάθος, τότε μετατρέπονται σε βεβαιότητες και καταλήγουν σε κακή επικοινωνία.

Στην επικοινωνία υπάρχουν 2 επίπεδα:

  • Το επίπεδο του περιεχομένου (αφορά την πληροφορία που μεταφέρεται-λεκτικό μήνυμα) και
  • Tο επίπεδο της διεργασίας (αφορά την ερμηνεία και επεξεργασία της πληροφορίας- μη λεκτική επικοινωνία). Το επίπεδο αυτό αποτελεί την μεταεπικοινωνία και παρέχει πληροφορίες για τη σχέση των επικοινωνούντων μεταξύ τους. Η μη λεκτική επικοινωνία περιλαμβάνει τις εκφράσεις του προσώπου, τις χειρονομίες, τη στάση και τις κινήσεις του σώματος, το βλέμμα, το άγγιγμα, τον τόνο της φωνής, τη χροιά, τον ρυθμό ομιλίας.

Προβλήματα στην επικοινωνία δημιουργούνται όταν υπάρχει ασυμφωνία ανάμεσα στα δύο παραπάνω επίπεδα  (π.χ. όταν έχουμε θυμώσει με κάποιον και του λέμε ότι είμαστε καλά– με τα λόγια του μεταφέρουμε την πληροφορία ότι είμαστε καλά αλλά η στάση του σώματος μας μπορεί να δείχνει τα πραγματικά συναισθήματα μας, προδίδοντας αυτό που νιώθουμε).

Βασικό στοιχείο μιας καλής επικοινωνίας είναι η ύπαρξη συμφωνίας/ εναρμόνισης

ανάμεσα στο λεκτικό και το μη λεκτικό επίπεδο. Σε μία σαφή επικοινωνία τα λόγια μας εκφράζουν αυτό που σκεφτόμαστε και νιώθουμε. Η μη λεκτική επικοινωνία είναι αυθόρμητη και συνήθως μεταφέρει τα πραγματικά μας συναισθήματα, αυτά που βρίσκονται πίσω από τις λέξεις που επιλέγουμε να πούμε. Το μεγαλύτερο μέρος της επικοινωνίας είναι ασυνείδητο και αφορά κυρίως στην επικοινωνία των συναισθημάτων.

Σε κάθε συνομιλία υπάρχουν δύο ρόλοι, του ακροατή και του ομιλητή. Για να είναι αποτελεσματική η επικοινωνία, οι ρόλοι αυτοί χρειάζονται να εναλλάσσονται διαρκώς. Να αφήνουμε χρόνο στον συνομιλητή μας να  εξηγήσει όσα θέλει να πει και να παίρνουμε χρόνο να εκφράσουμε και τη δική μας άποψη. Για την αποφυγή παρεξηγήσεων στην επικοινωνία μπορούμε να ρωτάμε αν δεν έχουμε κατανοήσει κάτι, αν χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες και να διερευνάμε αν είναι η κατάλληλη χρονική στιγμή για τη διεξαγωγή της συζήτησης. Τις περισσότερες φορές οι επικοινωνιακές παρεξηγήσεις οφείλονται στο γεγονός ότι δεν είχαμε το θάρρος να ζητήσουμε περαιτέρω διευκρινίσεις, να παραδεχτούμε πως δεν κατανοήσαμε κάτι αλλά και στη δυσκολία μας να αφήσουμε τις προκατασκευασμένες απόψεις μας στην άκρη και να ακούσουμε απερίσπαστοι και με προσοχή τον συνομιλητή μας.

Βασικές δεξιότητες επικοινωνίας

  • Προσεκτική ακρόαση (το βλέμμα , οι αισθήσεις μας και η στάση του σώματος μας είναι εστιασμένες στον ακροατή),
  • Ενεργητική ακρόαση (απαιτεί τη λεκτική μας αλληλεπίδραση με τον ομιλητή, προκειμένου να κατανοήσουμε ότι έγιναν κατανοητά όσα μας μετέφερε),
  • Παράφραση (επαναλαμβάνουμε την ουσία όσων είπε ο ομιλητής με δικά μας λόγια, ώστε να λάβει το μήνυμα ότι τον κατανοήσαμε, αλλά και να βεβαιωθούμε ότι έχουμε αντιληφθεί αυτό που ήθελε να μας πει. Η παράφραση δεν είναι επαναδιατύπωση όσων είπε ο ομιλητής)
  • Αντανάκλαση συναισθήματος (εντοπίζουμε το συναίσθημα πίσω από τα λόγια κάποιου και το επισημαίνουμε),
  • Ενσυναίσθηση (η ικανότητα μας να βάζουμε τον εαυτό μας στη θέση του άλλου).

Να θυμάστε ότι για μια καλή επικοινωνία χρειάζεται να προσπαθούν και οι δύο πλευρές και αυτή του ακροατή και του ομιλητή.  Επιπλέον, οφείλουμε να κατανοήσουμε τη σημαντικότητα της αναγνώρισης του συναισθήματος που νιώθουμε κάθε φορά που επικοινωνούμε, καθώς και τον τρόπο που αυτή η πληροφορία εξωτερικεύεται στο συνομιλητή μας. Τα συναισθήματα που βιώνουμε μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες, γι’ αυτό είναι σημαντικό να τα αποδεχόμαστε.

 

Βιβλιογραφία

Satir, V. (1989). Πλάθοντας ανθρώπους. Μετάφραση: Λ. Στυλιανούδη. Αθήνα: Κέρδος.

Satir, V. (1992). Ανθρώπινη επικοινωνία. Μετάφραση: Α. Ντούργα. Αθήνα: Δίοδος.

 

Το άρθρο επιμελήθηκαν οι:

Ζιάγκου Ελένη

Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Οικογενειακή Σύμβουλος MSc.

Αναστασία Παπασούλη

Ψυχολόγος, Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *